ADHD bij vrouwen: waarom je het vaak pas na je veertigste ontdekt

Pas na je veertigste ontdekken dat je ADHD hebt: het overkomt veel volwassenen. Een leven vol onrust en chaos, altijd aan staan, maar doorgaan. Op het werk of als ouder overspoeld raken, en een zelfbeeld dat lijdt onder het gevoel anders te zijn. Zo vat journalist Sara Luijters het samen in een artikel waarin ze hoogleraar Sandra Kooij en twee vrouwen met een late diagnose aan het woord laat. Dit is wat zij vertellen.

"Alsof iedereen de afspraken snapte, maar ik de memo had gemist"

Journalist Hanneke Mijnster (43) ontdekte een jaar voor het artikel dat ze AD(H)D heeft. Opeens vielen heel veel puzzelstukjes op hun plaats, en ze kon met een nieuwe blik naar haar eigen leven kijken.

Ze was altijd impulsief in beslissingen, haar energie lekte naar bijzaken, en haar schoolcarrière lijkt op de skyline van New York, zoals ze het in haar boek beschrijft. In haar hoofd is het druk: letterlijk en figuurlijk altijd meerdere tabbladen open. Haar innerlijke onrust dempte ze met eetbuien.

Het begon met een blog over ADHD bij vrouwen. Ze herkende zich er volledig in. Daarna volgden online tests, onderzoeken lezen en vlogs kijken van vrouwen met dezelfde diagnose. Wat ze herkende:

• De chaos in je hoofd, en gedachten die over elkaar heen buitelen.
• Moeite met stilzitten.
• Mensen onderbreken, of uit enthousiasme een gesprek overnemen.
• Eten dat in de koelkast over de datum gaat.

Uiteindelijk liet ze zich onderzoeken en kreeg ze de diagnose.

Wat hoogleraar Kooij ziet: pas vastlopen als het leven vol wordt

Sandra Kooij, bijzonder hoogleraar bij Amsterdam UMC/VUmc en hoofd van het Kenniscentrum ADHD van PsyQ voor volwassenen en ouderen, hoorde bij de eerste Nederlandse psychiaters die zagen dat volwassenen ook AD(H)D kunnen hebben. Sinds 1995 doet ze er onderzoek naar. Soms lopen mensen volgens haar pas vast tijdens de adolescentie of later, als ze gaan werken of ouder worden.

Al die klachten leiden volgens Kooij vaak tot een negatief zelfbeeld, en dat kan weer leiden tot somberheid.

Waarom het bij vrouwen anders is dan het bekende plaatje

Bij ADHD denken we aan druk, driftig en rusteloos gedrag. Maar dat beeld is gebaseerd op onderzoek bij mannen, legt Kooij uit. Bij mannen met AD(H)D ziet ze meer driftigheid en agressie, moeite met gezag, en vaker roekeloosheid: door hun impulsiviteit zeggen ze vaker ja tegen een slecht voorstel.

Bij vrouwen keert ADHD zich vooral naar binnen.

Daar komen de hormonen nog bij. Het dopaminesysteem is bij AD(H)D ontregeld, en in combinatie met schommelende hormonen geeft dat volgens Kooij zware premenstruele depressieklachten. Na een zwangerschap volgt bij 58% van deze vrouwen een postnatale depressie, en in de overgang nemen de klachten toe. Daarover meer in ADHD en hormonen.

Het begint al bij meisjes

Jacqueline van der Sande was rond de veertig toen ze haar ADHD ontdekte. Ze miste het overzicht in haar leven en voelde zich voortdurend overspoeld. Toen een van haar kinderen de diagnose kreeg, werd haar bij het onderzoek gevraagd of ze de symptomen herkende. Ze deed een test en scoorde heel hoog. Terugkijkend had ze haar hele leven al typische klachten: stemmingswisselingen, doorschieten in emoties, niet goed kunnen relativeren, en rustig worden van spannende dingen doen en sporten.

Samen met Sandra Kooij schreef ze het boek Bloedirritant! De onzichtbare strijd van vrouwen met ADHD. In haar werk als coach maakt ze zich vooral hard voor meisjes met ADHD, bij wie het volgens haar nog te weinig wordt gezien: meisjes gedragen zich meestal niet druk en aanwezig.

Wat de diagnose en behandeling voor hen veranderde

Een goede behandeling, waarin uitleg, aanpassingen in leefstijl en medicatie samenkomen, kan volgens Kooij vaak een positief keerpunt zijn voor iemand met AD(H)D. Ze noemt als voorbeeld een beter slaappatroon, en met AD(H)D-medicatie verbeteren de klachten volgens haar met 30 tot 50%. Voor Mijnster en Van der Sande zag dat er zo uit:

1. Herkenning bij lotgenoten

   Mijnster sloot zich aan bij een AD(H)D-groep voor volwassenen. Praten met lotgenoten was heel fijn voor de herkenning. Ze kreeg zicht op haar eigen gedrag en zorgt sindsdien beter voor zichzelf; over haar grenzen gaat ze minder snel.

2. Rust in het hoofd

   Bij Mijnster bracht medicatie minder onrust: ze krijgt meer achter elkaar gedaan, en alles wat nog moet overspoelt haar minder snel. Bij Van der Sande gaf het meer rust in hoofd en leven; ook haar emotieregulatie is verbeterd.

3. Eigen manieren om te ontspannen

   Mijnster ontdekte dat ze rust vindt in tekenen, en in regelmatig naar buiten gaan en bewegen. Van haar jongste zoon kreeg ze een mandje fidget toys voor tijdens het schrijven; de rol koekjes blijft sindsdien dicht.

4. Jezelf begrijpen en accepteren

   De diagnose heeft ervoor gezorgd dat ik mezelf beter begrijp en accepteer, zegt Van der Sande. Mijnster schreef haar boek in drie maanden: Het heeft ook voordelen; je hebt de energie om door te gaan waar anderen vaak stoppen.

Medicatie is iets tussen jou en je behandelaar; DiversaMente doet daar niets mee. Maar de andere drie dingen, herkenning, inzicht in je gedrag en eigen manieren om tot rust te komen, zijn precies waar begeleiding over gaat. Wil je weten hoe ADHD samenhangt met steeds opnieuw omvallen, lees dan ADHD en burn-out bij vrouwen. En vraag je je af of het misschien autisme is, of allebei, lees dan het verschil tussen ADHD en autisme. Praten met iemand die het snapt kan bij DiversaMente, zonder diagnose en zonder verwijzing.