Het verschil tussen ADHD en autisme zit in het waarom

Het verschil tussen ADHD en autisme is niet altijd aan het gedrag te zien. Iemand die te veel praat, dingen vergeet en snel overprikkeld is, kan het een hebben, het ander, of allebei. Het Autisme Expertise Centrum schreef samen met specialisten van PsyQ en ADHD Centraal een whitepaper die de kenmerken van beide een voor een naast elkaar legt. De rode draad: kijk niet naar wat iemand doet, maar naar waarom.

Het verschil in één tabel

De whitepaper loopt eerst de kenmerken van autisme langs en beschrijft wat je daarvan wel en niet ziet bij ADHD. Daarna andersom. Hieronder de belangrijkste verschillen op een rij, daarna per onderwerp wat uitgebreider.

Samengevat uit tabel 1 en 2 van de whitepaper autisme en/of AD(H)D van het Autisme Expertise Centrum. De formulering is van DiversaMente.

In gesprek: doordenderen of verdwalen

Mensen met ADHD voeren volgens de whitepaper makkelijk een gesprek over koetjes en kalfjes. Ze kunnen wel te veel vertellen en doordenderen, en pas achteraf merken dat het te veel was voor de ander. In de basis herkennen ze sociale signalen goed. Dat is het verschil met autisme. In een rustige omgeving, één op één, verwacht je dat ze prima afstemmen. In een groep wordt het lastiger, omdat ze op alles willen reageren.

Wie ADD heeft, het overwegend onoplettende beeld dat volgens de whitepaper vaker bij vrouwen voorkomt, kan in gesprekken juist teruggetrokken zijn en wat angstiger communiceren.

• Taal letterlijk nemen verwacht je bij ADHD niet.
• Onderbroken worden kan voor beide lastig zijn. Bij ADHD niet uit rigiditeit, maar omdat iemand de draad kwijtraakt of bang is het verhaal te vergeten.
• Signalen lezen lukt mensen met ADHD in rust vaak juist goed. Velen hebben na negatieve ervaringen geleerd hun omgeving af te speuren naar tekenen of ze het goed doen.

Vriendschap: makkelijk aangaan, moeilijk houden

Vriendschap sluiten gaat mensen met ADHD meestal makkelijk af; ze zijn vaak de gangmaker. Bij ADD ziet de whitepaper vaker verlegenheid en geremdheid, maar de vriendschappen die er zijn, komen duidelijk van twee kanten. Is het toch lastig, dan noemt de whitepaper vier redenen: afspraken vergeten en niet zo attent zijn, snel uitgekeken raken, bij overbelasting anderen niet meer aankunnen, en angst voor afwijzing na pesten. Wat er niet speelt, is moeite met aanvoelen hoe vriendschap werkt. Mensen met ADHD zoeken daar geen handleiding voor. Bij autisme zien de auteurs dat wel.

Structuur: chaos temmen of de wereld voorspelbaar maken

Mensen met ADHD vinden verandering vaak juist prettig, omdat het leven snel saai wordt. Tegelijk kan verandering de chaos versterken die er toch al is. Volgens de whitepaper leidt dat vaak tot een innerlijk conflict dat velen met ADHD herkennen: afwisseling willen, en structuur nodig hebben. Om de chaos te beperken leren ze zichzelf gewoontes aan. Die lijken op de rituelen bij autisme, maar dienen een ander doel. Bij autisme gaat het om voorspelbaarheid maken in een wereld die onvoorspelbaar voelt, niet om interne chaos verminderen.

Plannen en tijd: twee soorten vastlopen

Hier is de overlap groot. Beide groepen hebben moeite met plannen en organiseren, verliezen zich in details en kunnen slecht prioriteiten stellen. Maar de oorzaak verschilt. Bij ADHD komt het door afleidbaarheid, impulsiviteit en innerlijke onrust. Bij autisme door de gedetailleerde informatieverwerking, waardoor het overzicht verdwijnt. Wie autisme heeft, werkt meestal niet aan van alles tegelijk en handelt zelden in een opwelling.

Ook tijdsbesef kan bij beide haperen. Bij autisme door moeite om je iets voor te stellen wat er niet is, en door de gedetailleerde informatieverwerking, waardoor dingen vaak meer tijd kosten dan gedacht. Bij ADHD lijkt het soms alsof er alleen "nu" en "niet nu" bestaat, en komt iemand pas op gang als er druk op staat. Meer over dat contrast in het artikel over hyperfocus.

Prikkels: opzoeken of vermijden

Prikkels van buiten komen ook bij ADHD vaak hard binnen. De whitepaper noemt onderzoek waaruit blijkt dat ongeveer de helft overgevoelig is voor geluid en 70% voor licht. Het verschil met autisme zit in de omgang: mensen met ADHD lukt het vaak om prikkels te reguleren, bijvoorbeeld door andere prikkels op te zoeken. Voor mensen met autisme zijn ook die andere prikkels belastend, waardoor ze vooral rust nodig hebben.

Het eigen lichaam voelen mensen met ADHD in de basis goed aan, anders dan veel mensen met autisme. Dat ze toch vaak laat hulp zoeken bij lichamelijke klachten, komt door de neiging om door te gaan, met te weinig rem. Hoe dat bij vrouwen met autisme werkt, lees je in prikkels en lichaamssignalen bij autisme.

Let op: overbelasting vervormt het beeld

De whitepaper sluit af met een waarschuwing die belangrijk is als je dit leest om jezelf te plaatsen. Overbelast autisme kan lijken op ADHD. Overbelaste ADHD kan lijken op autisme, omdat sociaal contact en veranderingen dan snel te veel zijn. Een diagnosticus vraagt daarom naar een periode waarin je niet, of maar een beetje, overbelast was. En vraagt steeds door op voorbeelden, want dat geeft vaak meer beeld van wat eronder speelt.

Herken je jezelf in beide kolommen? Dat kan. Lees dan AuDHD: autisme en ADHD tegelijk. En ben je een vrouw die zich in de autismekolom herkent maar nooit zo is gezien, lees dan de zeven kenmerken van autisme bij vrouwen. Voor begeleiding bij het vastlopen, met of zonder diagnose, kun je terecht bij DiversaMente.