Autisme of borderline? Waarom bij vrouwen met autisme zo vaak eerst aan borderline is gedacht

Bij relatief veel vrouwen met autisme heeft ooit iemand aan borderline gedacht. Dat schrijft klinisch psycholoog Annelies Spek in haar artikel over de diagnostiek van autisme bij vrouwen. Spek beschrijft hoe gedrag dat bij autisme hoort, in het verleden anders is uitgelegd. Dit artikel laat zien hoe dat werkt. Het is geen hulpmiddel om zelf een diagnose te stellen of te weerleggen.

Een verkeerde diagnose komt bij vrouwen vaker voor

Al in 2009 schreven Spek en Ank Goosen dat vrouwen met autisme in het verleden vaker dan mannen een foutieve diagnose kregen. Hun verklaring: vrouwen met autisme hebben vaak ook andere klachten, zoals angst en somberheid, en een hulpverlener kan dan vooral die klachten zien. Omdat autisme bij vrouwen minder vaak voorkomt, komt de gedachte aan autisme vaak niet eens op. Waarom dat zo werkt, lees je in waarom autisme bij vrouwen laat herkend wordt.

In 2018 werkt Spek twee van die verwarringen uit die vaak voorkomen: die met sociale angst en de vermijdende persoonlijkheidsstoornis, en die met de borderlinepersoonlijkheidsstoornis.

Hoe autisme op borderline gaat lijken

Spek beschrijft drie manieren waarop gedrag dat bij autisme hoort, bij deze vrouwen eerder als borderline is gelezen. Hier naast elkaar gezet.

Samengevat uit Spek, 2018, p. 28-29. De indeling in kolommen is van DiversaMente.

Er is ook een echte overeenkomst. Vrouwen met autisme hebben, net als vrouwen met borderline, moeite met de emotieregulatie. Maar bij autisme lijkt het volgens Spek vooral te gaan om in een emotie blijven hangen. De relatie met de ander speelt daar dan minder in mee. Meer over hoe emoties bij autisme werken, lees je in alexithymie bij autisme.

Als nare ervaringen meespelen

Het wordt ingewikkelder als er trauma in het spel is. Ook een vrouw met autisme heeft een persoonlijkheid, schrijft Spek, en een moeilijke jeugd of een traumatische ervaring kan die vervormen. Dan speelt, naast het niet goed begrijpen van anderen, vaak ook wantrouwen een rol. Dat kan leiden tot problemen in de emotieregulatie, of die versterken. Veranderingen of overprikkeling kunnen dan uitmonden in een langdurige ontregeling, waarbij zelfbeschadiging of gedachten aan zelfdoding een rol kunnen spelen.

Denk je aan zelfdoding? Bel dan 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113, of bij een noodsituatie 112. DiversaMente is er niet voor crisissituaties.

Waarom het onderscheid ertoe doet

Een verkeerd etiket is niet alleen vervelend, het stuurt je naar de verkeerde behandeling. De gangbare behandelingen voor borderline, ook die in groepen, passen volgens Spek meestal slecht bij vrouwen met autisme. Een risico dat zij noemt: de kwetsbaarheid en naïviteit van deze vrouwen kunnen bij zulke behandelingen leiden tot een herhaling van eerdere pestervaringen.

Spek en Goosen beschreven in 2009 wat een niet-passende behandeling in het algemeen doet. Er wordt bijvoorbeeld aangedrongen om het contact aan te gaan. Lukt dat niet, dan wordt dat vaak toegeschreven aan niet willen, terwijl het om niet kunnen gaat. Wie steeds hoort dat ze niet genoeg haar best doet, krijgt steeds sterker het gevoel tekort te schieten.

De andere verwarring: sociale angst

De tweede verwarring die Spek uitwerkt, is die met sociale angst en de vermijdende persoonlijkheidsstoornis. Wie sociaal angstig is, is vaak (onterecht) bang om afgewezen te worden, en daarom juist voorzichtig in contact. Die angst kan een vrouw met autisme ook hebben, maar bij haar is die volgens Spek vaak terecht: ze is sociaal onhandig en stemt op gevoelsniveau niet goed af op anderen.

Beide kunnen ook naast elkaar bestaan. Dan is er vaak eerder iets naars gebeurd, zoals gepest worden, waaruit de angst is gegroeid.

Extra risico bij autisme én ADHD

De whitepaper van het Autisme Expertise Centrum over autisme en ADHD noemt de verwarring ook. Bij mensen die beide hebben, zijn er vaak veel en forse problemen op meerdere terreinen van het leven. Een hulpverlener denkt dan volgens de auteurs regelmatig ten onrechte aan een persoonlijkheidsstoornis, met borderline tussen haakjes, en dat gebeurt vooral bij vrouwen. De auteurs vragen daar alertheid voor, omdat de behandeling van autisme met ADHD aanzienlijk verschilt van die van een persoonlijkheidsstoornis. Lees meer in AuDHD: autisme en ADHD tegelijk.

Wat je hiermee kunt

Herken je jezelf in dit artikel, en heb je ooit het etiket borderline gekregen dat nooit helemaal paste? Dan is dit geen bewijs dat het autisme is. Wel is het een reden om die vraag serieus te laten onderzoeken, door iemand die weet hoe autisme er bij vrouwen uitziet. Bespreek het met je behandelaar of huisarts. Houd rekening met de wachttijden in de ggz.

Ondertussen hoef je niet stil te staan. Begeleiding bij het vastlopen in werk of thuis kan ook zonder diagnose, bij DiversaMente. Eerlijk erbij: niet elke hulpvraag past daar. Als je in een crisis zit of behandeling nodig hebt, hoor je dat bij de kennismaking meteen.