Autisme en vriendschap: waarom het voor vrouwen zo veel energie kost

"Maar ze heeft toch vriendinnen?" Het lijkt een argument tegen autisme, schrijven Spek en Goosen. Klinisch psycholoog Annelies Spek en Ank Goosen laten zien waarom dat te kort door de bocht is. De meeste vrouwen met autisme hebben inderdaad contacten die lang standhouden. De vraag is niet óf ze vriendschappen hebben, maar wat die vriendschappen hen kosten.

De behoefte is er, sterker dan bij mannen

Behoefte aan vriendschap is bij vrouwen met autisme vaker aanwezig dan bij mannen met autisme. Spek denkt dat de opvoeding daarin meespeelt. Dochters lijken door hun ouders juist te worden aangemoedigd om contacten te leggen, terwijl ze het van een zoon makkelijker accepteren als die daar geen behoefte aan heeft. De onuitgesproken boodschap aan meisjes: vrienden hebben is belangrijk, en je voldoet niet als het je niet lukt. In de praktijk ziet Spek dat vrouwen zichzelf daardoor regelmatig overvragen.

Spek en Goosen wezen in 2009 al op het verschil in hoe vrouwen en mannen vriendschap invullen. Meisjes zijn als kind al meer bezig met het sociale contact zelf, jongens doen vaker samen iets. Bij volwassenen zien ze hetzelfde: vrouwen kletsen en bespreken emoties, mannen delen een hobby. Wie moeite heeft met kletsen en contact maken, heeft daar als vrouw dus meer last van dan als man.

Waarom vriendschap voelt als werk

Bij vriendschap gaat het vaak om aanvoelen. Waar dat niet vanzelf gaat, moet het via het hoofd: analyseren, beredeneren, patronen herkennen. Spek noemt dat als waarschijnlijke reden waarom vrouwen met autisme vriendschap meestal als hard werken ervaren.

Spek en Goosen beschrijven hoe dat uitpakt. De sociale beperkingen van vrouwen met autisme zie je vooral aan de moeite en energie die contact hen kost. Het plezier is daardoor meestal klein, en na afloop is er veel hersteltijd nodig. Tekenend vinden de auteurs het verschil met andere vrouwen: die ontspannen juist in gezelschap, terwijl een vrouw met autisme van vooral oppervlakkig contact doodmoe wordt.

Wat is eigenlijk een vriendin?

Inschatten wat voor soort contact iets is, kan bij autisme ingewikkeld zijn. Soms noemt een vrouw haar persoonlijk begeleider, haar behandelaar of haar zus als vriendin, schrijft Spek, terwijl het voor de ander vooral werk is, of een contact dat draait om de zorg voor haar. Spek en Goosen geven nog twee voorbeelden: iemand die je één keer per jaar op een verjaardag ziet een vriendin noemen, of contact dat vooral om een gedeelde interesse draait, zonder dat het dieper gaat.

Dat is geen verwijt. Het laat zien waarom "ze heeft toch vriendinnen" niets bewijst, en waarom een goede diagnosticus een vriendin uitnodigt en vraagt of de vriendschap ook voor haar wederkerig en gelijkwaardig is.

Te goed van vertrouwen

Bij meisjes met autisme zien Spek en Goosen regelmatig een bepaalde naïviteit. Ze gaan ervan uit dat andere mensen hetzelfde denken als zij, of dezelfde goede bedoelingen hebben. Daardoor vertrouwen ze soms te snel. Spek voegt daaraan toe dat meisjes met autisme vaak niet goed zien of iemand hen uitlacht of juist vriendelijk toelacht, wat hen kwetsbaar maakt voor pesten.

Zo verschilt het van ADHD en hoogbegaafdheid

Moeite met vriendschap komt ook voor bij ADHD en bij hoogbegaafdheid, maar dan om een andere reden. De whitepapers van het Autisme Expertise Centrum maken dat scherp.

Samengevat uit de whitepapers autisme en/of AD(H)D (p. 3) en ASS en/of hoogbegaafdheid (p. 4) van het Autisme Expertise Centrum, en Spek en Goosen 2013 (p. 64).

Waar je je minder hoeft aan te passen

Eén soort contact waar de meeste vrouwen met autisme volgens Spek en Goosen baat bij hebben, is contact met andere vrouwen met autisme. Ze vinden er steun en begrip, wisselen tips uit, en noemen zo'n groep laagdrempelig omdat ze zich er minder hoeven aan te passen en meer zichzelf kunnen zijn. De auteurs pleiten daarom voor meer lotgenotengroepen voor vrouwen met autisme.

Wat je hiermee kunt

Als vriendschap je uitput, ben je niet slecht in vriendschap. Je doet iets wat anderen op de automatische piloot doen, met je hoofd. Dat is wat Spek en Goosen beschrijven, en het verklaart waarom je na een gezellige avond leeg bent terwijl je vriendinnen juist opgeladen naar huis gaan.

Drie dingen die je uit hun werk kunt meenemen:

• Reken hersteltijd mee. Contact kost je energie, en na afloop heb je tijd nodig om te herstellen.
• Kijk eerlijk naar wat een contact is. Een gedeelde interesse is fijn, maar het is iets anders dan een wederkerige vriendschap. Allebei mag bestaan.
• Zoek vrouwen die het herkennen. Daar hoef je je minder aan te passen en kun je meer jezelf zijn.

Lees ook hoe autisme bij vrouwen er verder uitziet in de zeven kenmerken, of waarom het zo lang duurt voordat iemand het ziet in waarom autisme bij vrouwen laat herkend wordt. En loop je vast in werk of thuis, dan kun je bij DiversaMente terecht zonder diagnose.