Autisme en het gewone leven: waarom huishouden, gezin en werk samen te veel kunnen worden

Waarom hebben vrouwen met autisme vaak meer klachten dan mannen met autisme? Die vraag stelden klinisch psycholoog Annelies Spek en Ank Goosen in 2009, op basis van onderzoek en hun praktijk bij GGz Eindhoven. Hun antwoord zit in het leven eromheen: in wat er van een vrouw wordt verwacht, en in hoeveel er tegelijk moet. Latere artikelen vullen dat aan met wat er op het werk misgaat.

Er wordt meer van je verwacht

Spek en Goosen keken naar rolpatronen zoals ze die in 2009 zagen. De kinderen komen vaker op de vrouw neer, terwijl de man meer het regelwerk doet. En van vrouwen wordt meer verwacht op het gebied van inleving en communicatie. Precies de dingen die met autisme moeilijker zijn.

Een vrouw met autisme wijkt volgens de auteurs sterker af van andere vrouwen dan een man met autisme van andere mannen. Als het niet lukt om net zo sociaal en communicatief te worden als de vrouwen om je heen, ligt somberheid, minderwaardigheid en angst op de loer. En de wens om aan de verwachtingen te voldoen is groot. Vrouwen met autisme zeggen zelf dat ze daarbij makkelijk over hun eigen grenzen gaan.

Het avondeten als voorbeeld

De tweede verklaring: vrouwen doen vaker meerdere dingen tegelijk. Huishouden en kinderen vragen veel van je planningsvermogen. Spek en Goosen laten dat zien met iets alledaags: het avondeten koken. Wat daar allemaal in zit, volgens hen:

1. Kiezen

   Een gerecht kiezen, uit de duizenden die er bestaan.

2. Inkopen

   De juiste boodschappen doen, het juiste merk, weten waar het het goedkoopst is.

3. Timen

   Op tijd beginnen, dus weten wanneer iedereen thuiskomt. En zorgen dat alles tegelijk warm is, terwijl aardappels nu eenmaal anders koken dan groente.

4. Gestoord worden

   De buurvrouw, de kinderen, de telefoon. Allemaal midden in het koken.

5. En dan

   Zijn de mensen die mee-eten niet op tijd, en loopt de hele planning alsnog in de soep.

Dit voorbeeld laat volgens de auteurs zien hoe zwaar huishouden en kinderen kunnen zijn, zeker met een autismespectrumstoornis. Het schakelen tussen al die taken is vaak bijzonder moeilijk, en vraagt vaardigheden zoals prioriteiten stellen. Het is dan ook niet vreemd, schrijven ze, dat vrouwen met autisme vaak overprikkeld raken en het overzicht kwijtraken, en dat daar klachten uit voortkomen.

Zorgen voor kinderen

Kinderen vragen precies waar het bij autisme vooral misgaat: aanvoelen. Spek en Goosen schrijven in 2013 dat veel vrouwen met autisme het niet makkelijk vinden om goed in te schatten wat hun kinderen nodig hebben. Dat is zo'n situatie waarin analyseren niet werkt en het om aanvoelen gaat. Spek noemt in 2018 de opvoeding als een van de intieme situaties waarin een inschatting op gevoel het vaakst misgaat, naast de partnerrelatie en het contact met directe collega's.

En dan zijn er de prikkels. Spek noemt vrouwen die de speelgeluiden van hun kinderen niet verdragen. Hoe dat werkt, en waarom je tegelijk je eigen honger niet voelt, lees je in prikkels en lichaamssignalen bij autisme.

Op het werk: slim, en toch overbelast

De casus waarmee Spek haar artikel uit 2018 opent, gaat over een vrouw bij wie het op het werk vaak misging in de communicatie. Wat anderen van haar wilden, begreep ze vaak niet, en tussen de regels door lezen lukte haar niet. Ze was bovendien weinig flexibel, en geluid en licht overbelastten haar snel.

Verderop beschrijft Spek iets dat op het werk makkelijk wordt gemist. Bij sommige mensen met autisme is het tempo van informatie verwerken relatief laag, waarschijnlijk door hun gedetailleerde manier van informatie verwerken.

Het omgekeerde gebeurt ook. Vrouwen met autisme zijn volgens Spek doorgaans beperkt in wederkerigheid. Dat kan zich uiten als naïviteit in contact, en als overzicht kwijtraken in praktische situaties. Dat kan een kinderlijke, soms zelfs laag-intelligente indruk wekken. Een intelligentietest laat dan doorgaans zien dat hun denkvermogen beter ontwikkeld is dan je op basis van observaties zou vermoeden.

Soms eerst rust, dan pas oplossen

Spek maakt hierbij een kanttekening die je misschien niet verwacht. Een passieve manier van omgaan met problemen kan bij mensen met autisme adequaat zijn, omdat ze zichzelf met een actieve aanpak juist kunnen overvragen. Meteen actief reageren betekent blootstelling aan prikkels, terwijl je soms eerst rust nodig hebt om daarna weer helder te kunnen nadenken en het probleem op te lossen.

Voor wie zichzelf altijd verwijt dat ze "niets doet": misschien is even niets doen precies wat je brein nodig heeft om straks wel iets te kunnen doen.

De volgorde van hulp: eerst praktisch

Praktische problemen komen volgens Spek bij relatief veel vrouwen met autisme voor, op meerdere terreinen. Spek noemt voor jezelf zorgen, het huishouden en de opvoeding van kinderen. Speks advies aan hulpverleners is duidelijk: begin dan met praktische begeleiding in de thuissituatie. Pas als het thuis stabieler is, ontstaat er ruimte voor behandeling.

En vergeet niet wat Spek en Goosen al in 2009 schreven: kijk samen naar waar je wél goed in bent. Dat kan helpen om je gevoel van eigenwaarde te herstellen. Vrouwen met autisme noemen zelf vaak creativiteit, analytisch denken en redeneren als hun sterke kanten.

Herken je dat alles tegelijk te veel wordt? Lees dan ook de zeven kenmerken van autisme bij vrouwen, of waarom vriendschap zoveel energie kost. En wil je praktisch aan de slag met wat er nu vastloopt, dan kan dat bij DiversaMente, zonder diagnose en zonder verwijzing.