DiversaMente › Blog › ADHD, oestrogeen en dopamine
ADHD bij vrouwenADHD, oestrogeen en dopamine: waarom je klachten met je cyclus meebewegen
Elke maand dezelfde week waarin niets lukt. In de overgang het gevoel dat je ADHD erger wordt. Dat is geen inbeelding en geen aanstellerij: oestrogeen werkt in je brein op dezelfde knoppen als dopamine, en bij ADHD is dat dopaminesysteem al ontregeld. Zakt het oestrogeen, dan vallen twee dingen tegelijk weg.
Veel vrouwen met ADHD kennen het patroon: een week per maand waarin alles zwaarder is, en een periode rond de overgang waarin de ADHD lijkt te verergeren. Lang werd dat afgedaan als "hormonen" of als iets psychisch. Inmiddels is er een verklaring die de twee samenbrengt, en die komt van het H3-netwerk: het kennisplatform dat psychiater Sandra Kooij oprichtte met een cardioloog en een gynaecoloog.
Let op: dit is een veld in ontwikkeling. Wat je hieronder leest, is de huidige stand van kennis van het H3-netwerk en van Sandra Kooij. Een deel ervan rust op klein of lopend onderzoek en staat nog niet in de behandelrichtlijnen. Gebruik dit artikel dus om het gesprek met je arts te voeren, niet om zelf iets te veranderen aan je medicatie.
Twee stoffen die op dezelfde knoppen werken
De kern is te vatten in één zin. Oestrogeen en dopamine hebben volgens het H3-netwerk een vergelijkbare invloed op stemming, concentratie en emotionele controle. Dopamine is de boodschapperstof die daarvoor zorgt; oestrogeen doet in het brein iets soortgelijks.
Wie ADHD heeft, begint al met een nadeel. Het dopaminesysteem is bij ADHD ontregeld, zegt Kooij. Komt daar een daling van oestrogeen bij, dan vallen er dus twee dingen tegelijk weg die je stemming, je concentratie en je geheugen overeind houden. Volgens het H3-netwerk kunnen concentratieproblemen, geheugenproblemen en stemmingsklachten dan toenemen.
Het oestrogeen zakt, en het dopaminesysteem vangt een deel op. Er is last, maar er is buffer.
Het dopaminesysteem is al ontregeld. Zakt het oestrogeen ook, dan is er geen buffer meer.
De vergelijking in deze twee kaarten is onze eigen manier om het uit te leggen; de feiten erin komen uit het H3-netwerk en uit het interview met Kooij.
Drie momenten waarop het oestrogeen zakt
Dat mechanisme verklaart waarom er precies drie periodes zijn waarin vrouwen met ADHD het zwaarder hebben. Het zijn de drie momenten waarop het oestrogeen daalt. Volgens het H3-netwerk hebben vrouwen met ADHD twee tot drie keer zo vaak premenstruele, postpartum en perimenopauzale stemmingsklachten als vrouwen in de algemene bevolking.
- De week voor je menstruatie. Je oestrogeen daalt, en juist dan ervaren veel vrouwen met ADHD depressieve gevoelens. Kooij spreekt van zware premenstruele depressieklachten: prikkelbaar, stemmingswisselingen, somber en suïcidaal.
- Na de bevalling. Bij 58% van de vrouwen die ADHD hebben volgt volgens Kooij een postnatale depressie.
- De overgang. Die duurt volgens Kooij het langst, tot tien jaar. Vrouwen met ADHD hebben extra last van de daling van oestrogeen, met een toename van de ADHD, slecht slapen en stemmingswisselingen.
Denk je aan zelfdoding? Bel dan 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113, of bij een noodsituatie 112. DiversaMente is er niet voor crisissituaties.
Wat er in elk van die fases precies gebeurt, staat in het artikel over ADHD en hormonen door je leven heen. Dit artikel gaat over het waarom eronder, en over wat eraan te doen is.
Mogelijk eerder in de overgang
Er is nog een bevinding die het H3-netwerk noemt, en die voor veel vrouwen belangrijk is. Recent onderzoek suggereert dat vrouwen met ADHD eerder overgangsklachten kunnen krijgen dan anderen, mogelijk door ontstekingsprocessen. Van een vroege overgang spreekt het netwerk wanneer een vrouw jonger is dan veertig.
Het woord "suggereert" staat er niet voor niets. Dit is een aanwijzing uit lopend onderzoek, geen vaststaand feit. Maar het is wel een reden om overgangsklachten op jongere leeftijd serieus te nemen in plaats van ze weg te wuiven.
Wat eraan te doen is, en wat de status daarvan is
Hier wordt het interessant, en tegelijk het meest voorzichtig. Er zijn behandelopties, maar ze zijn niet allemaal even hard onderbouwd. Het H3-netwerk noemt de volgende mogelijkheden bij klachten rond de cyclus.
| Optie | Wat het H3-netwerk erover zegt |
|---|---|
| Hormoonsuppletietherapie | Kan zeer effectief zijn, vooral bij warmteklachten, en kan daarnaast stemming en slaap ondersteunen. Het netwerk verwijst voor de kaders naar de NVOG-richtlijnen en de Praktische Handleiding Hormoonsuppletietherapie. |
| De anticonceptiepil | Wordt genoemd als een van de behandelopties bij hormonale schommelingen die stemmingsklachten geven. |
| Een antidepressivum | Wordt genoemd als optie in de klachtenweek. |
| Tijdelijk meer ADHD-medicatie | Een kleine studie onder negen vrouwen liet zien dat een tijdelijke verhoging in de laatste week van de cyclus de klachten kan verminderen. Er is groter onderzoek nodig. |
Samengevat uit de informatie van het H3-netwerk.
Kooij noemt daarnaast dat hormoonsuppletie tijdens de overgang het leven een stuk minder zwaar kan maken, naast de gewone behandeling van ADHD.
Let op het formaat van dat onderzoek naar het tijdelijk ophogen van ADHD-medicatie: negen deelnemers. Dat is een eerste aanwijzing, geen onderbouwing. Het H3-netwerk zegt zelf dat groter onderzoek nodig is. Ga hier dus niet zelf mee experimenteren; het is iets om aan je behandelaar voor te leggen.
En dan de slaap nog
Slaap loopt door dit hele verhaal heen. Vrouwen met ADHD hebben volgens het H3-netwerk vaak al eerder in hun leven slaapproblemen: een verlate slaapfase, piekeren, rusteloze benen. In de overgang kan dat verergeren. Wat het netwerk noemt als aanpak: vaste bedtijden, 's avonds schermen mijden, melatonine rond tien uur 's avonds, en 's ochtends lichttherapie.
Ook dat laatste is iets om met je arts te bespreken, niet om zelf te gaan doseren. Hoe de verlate slaapfase bij ADHD werkt, lees je in ADHD en slaap.
Wat je hiermee kunt
Dit artikel geeft je geen behandeling. Wat het wel geeft, is taal en timing. Taal, omdat "mijn oestrogeen zakt en mijn dopaminesysteem is al ontregeld" een ander gesprek oplevert bij de huisarts dan "ik voel me niet zo lekker". En timing, omdat de momenten waarop het zwaar wordt niet willekeurig zijn.
Wat wij daarbij aanraden, en dat is onze eigen toevoeging, niet die van het H3-netwerk: houd een paar maanden bij wanneer in je cyclus je klachten pieken. Dat maakt het gesprek met je huisarts of gynaecoloog concreet, en het helpt je om die week niet vol te plannen.
Meer over het netwerk achter deze kennis lees je in het artikel over het H3-netwerk. Loop je vast in je werk of thuis en herken je dit patroon, dan kun je zonder diagnose en zonder verwijzing terecht bij DiversaMente.
Vragen over hormonen en je brein
Wat heeft oestrogeen met ADHD te maken?
Oestrogeen heeft in het brein een vergelijkbare invloed als dopamine op stemming, concentratie en emotionele controle, schrijft het H3-netwerk. Bij ADHD is het dopaminesysteem al ontregeld. Zijn dopamine én oestrogeen minder beschikbaar, dan kunnen concentratieproblemen, geheugenproblemen en stemmingsklachten toenemen.
Waarom heb ik de week voor mijn menstruatie meer klachten?
In die week daalt je oestrogeenniveau. Volgens het H3-netwerk ervaren veel vrouwen met ADHD juist dan depressieve gevoelens. Psychiater Sandra Kooij spreekt over zware premenstruele depressieklachten: prikkelbaar, stemmingswisselingen, somber en suïcidaal.
Kan hormoontherapie helpen bij ADHD?
Hormoonsuppletietherapie kan volgens het H3-netwerk zeer effectief zijn, vooral bij warmteklachten, en kan daarnaast stemming en slaap ondersteunen. Kooij noemt hormoonsuppletie als iets dat het leven in de overgang een stuk minder zwaar kan maken. Of het voor jou geschikt is, bespreek je met je huisarts of gynaecoloog.
Kun je je ADHD-medicatie tijdelijk ophogen in je slechte week?
Het H3-netwerk noemt dat als een van de opties, naast de anticonceptiepil of een antidepressivum. Een kleine studie onder negen vrouwen liet zien dat een tijdelijke verhoging in de laatste week van de cyclus de klachten kan verminderen, maar er is groter onderzoek nodig. Dit is uitdrukkelijk iets voor je behandelaar, niet om zelf te doen.
Je cyclus kun je niet veranderen, je planning wel
Weten wanneer je dip komt, is de eerste stap. Er dan niet je zwaarste week van maken, is de tweede. DiversaMente begeleidt vrouwen met (een vermoeden van) ADHD of autisme die vastlopen in hun werk, thuis of allebei. Geen medicatie, geen diagnostiek, wel praktische begeleiding. Wandelend in Haarlem, de duinen of aan het strand.
Plan een gratis kennismaking van 20 minuten, online. Geen wachtlijst, geen verwijzing nodig.
Maan rondde in 2016 haar master Klinische Psychologie af aan de Universiteit van Amsterdam en werkte daarna tien jaar met uiteenlopende psychische klachten, het grootste deel binnen grootschalige ggz-instellingen. Ze is geschoold in cognitieve gedragstherapie, ACT, mindfulness, EMDR en oplossingsgerichte psychotherapie, en heeft zich de laatste jaren toegelegd op het neurodivergente brein. Met DiversaMente begeleidt ze vrouwen met ADHD of autisme, wandelend in Haarlem, de duinen en aan het strand.
Waar dit artikel op is gebaseerd
De inzichten in dit artikel komen uit klinisch onderzoek, in het bijzonder het werk van klinisch psycholoog Annelies Spek (hoofd van het Autisme Expertise Centrum) en psychiater Sandra Kooij (hoofd van het specialisme ADHD bij volwassenen en medeoprichter van het H3-netwerk). Ze zijn hier in eigen woorden samengevat. De volledige publicaties:
- Stichting Hoofd Hart Hormonen (H3)-netwerk. Kennisplatform opgericht in 2022 door psychiater Sandra Kooij, cardioloog Janneke Wittekoek en gynaecoloog Dorenda van Dijken, over de samenhang tussen ADHD, hormonen en hart- en vaatziekten bij vrouwen. Geraadpleegd op 25 september 2026.
https://www.h3-netwerk.nl - Luijters, S. (2025). AD(H)D bij volwassenen. Artikel met bijzonder hoogleraar Sandra Kooij (Amsterdam UMC/VUmc, PsyQ), journalist Hanneke Mijnster en ervaringsdeskundige Jacqueline van de Sande. Tekst aangeleverd als manuscript, december 2025; publicatie en datum nog aan te vullen.