Boeken voor vrouwen met autisme: wat je kunt lezen als je jezelf wilt begrijpen

Veel vrouwen met autisme hebben jarenlang het gevoel dat ze iets missen wat anderen vanzelf lijken te weten. Dan lees je een beschrijving van iemand die precies zo in elkaar zit als jij, en valt er iets op zijn plek. Een boek is daar een goed middel voor: je leest in je eigen tempo, in een rustige omgeving, zonder dat iemand een reactie van je verwacht.

Hieronder staan Nederlandse en Engelse boeken, per soort gerangschikt: praktische tips, uitleg, herkenning, levensverhalen, romans en boeken voor meiden. De lijst is mede gebaseerd op de boekentips van het Female Autism Network of The Netherlands (FANN), met aanvullingen van mijzelf. Die aanvullingen zijn gemarkeerd. De beschrijvingen zijn van mij.

Waar begin je?

Je hoeft niet alles te lezen. Kies op wat je nu nodig hebt:

Praktische tips voor het dagelijks leven

Boeken waar je mee aan de slag kunt, hoofdstuk voor hoofdstuk.

• Lifehacks voor vrouwen met autisme, deel 1 en deel 2Red. Els Blijd-Hoogewys, Marleen Bezemer, Audrey Mol en Annelies Spek · deel 1 uit 2023, deel 2 uit 2024

  Het praktische tweeluik van deze lijst. Elk hoofdstuk begint met het verhaal van een vrouw met autisme, legt uit wat autisme met dat onderwerp doet en eindigt met tips voor jou en voor de mensen om je heen. De onderwerpen lopen uiteen van studie en werk tot menstruatie en overgang, van relaties en seksualiteit tot huishouden en gezondheid. De twee delen zijn los van elkaar te lezen, dus je hoeft niet bij deel 1 te beginnen. Meer dan de helft van de schrijvers heeft zelf autisme, en de redactie bestaat uit vier psychologen van FANN. Bianca Toeps schreef het voorwoord.

• Op mijn manier, (over)leven met autismeDominique Dumortier · 2018

  Dumortiers tweede boek en een stuk rustiger dan haar eerste. Ze vertelt in korte stukken over veel verschillende onderwerpen wat ze zelf heeft veranderd om haar leven prettiger te maken. Handig als je liever concrete voorbeelden leest dan theorie.

Uitleg: hoe autisme bij vrouwen werkt

Voor als je wilt weten waarom het zo gaat, en wat onderzoekers en clinici erover zeggen.

• Meisjes en vrouwen met autismeSarah Hendrickx · Engels uit 2015 (Women and Girls with Autism Spectrum Disorder), Nederlandse vertaling uit 2022

  Combineert onderzoek met persoonlijke verhalen en loopt langs alle levensfasen: diagnose, school, puberteit, vriendschappen, seksualiteit, werk, zwangerschap en ouderschap, en ouder worden. Als je maar één uitlegboek leest, is dit een sterke keuze. Het is ook goed te gebruiken door een partner of hulpverlener.

• Diversiteit bij autismeAanvullingColette de Bruin en Fabiënne Naber · 2025

  Het nieuwste boek op deze lijst. Het gaat over de breedte van het spectrum buiten de clichés, over verschillen tussen mannen en vrouwen en over de vraag waarom autisme bij vrouwen zo vaak pas laat wordt herkend.

• Maar je ziet er helemaal niet autistisch uitBianca Toeps · 2019

  Toeps legt uit wat autisme is, op basis van onderzoek, haar eigen verhaal en gesprekken met andere autistische mensen. Fris geschreven en met tips voor niet-autistische lezers. Een goed boek om aan familie, vrienden of collega's te geven.

• Camouflage: The Hidden Lives of Autistic WomenAanvullingSarah Bargiela, met illustraties van Sophie Standing · 2019 · Engels

  Een kort, geïllustreerd boek over het verborgen autisme van vrouwen en over het nabootsen van sociaal gedrag, uitgewerkt aan de hand van echte casussen. Snel gelezen en daardoor ook geschikt als je weinig leeskracht hebt.

• Autisme ontmaskerenAanvullingDevon Price · Nederlandse vertaling uit 2024

  Niet speciaal over vrouwen, wel over maskeren: jezelf aanpassen tot je jezelf kwijtraakt en wat het kan opleveren om dat minder te doen. Combineert ervaringen met onderzoek. Past bij wie na jaren aanpassen is vastgelopen.

• Letters to My Weird Sisters: On Autism, Feminism and MotherhoodAanvullingJoanne Limburg · 2021 · Engels

  Een reeks brieven van een autistische schrijfster aan vrouwen uit de geschiedenis die als 'raar' werden gezien, zoals Virginia Woolf. Limburg onderzoekt hoe autisme botst met de ongeschreven regels voor hoe een meisje of vrouw hoort te zijn. Een boek voor wie van essays houdt, minder praktisch dan de rest.

• Spectrum Women: Walking to the Beat of AutismBarb Cook en Michelle Garnett (red.) · Engels

  Vijftien autistische vrouwen vertellen over opgroeien, identiteit, ouderschap, zelfstandigheid en zelfzorg. Een clinicus (Garnett) voegt er een professionele blik aan toe.

Herkenning: de verhalen van meerdere vrouwen

Verzamelboeken, waarin je ziet hoe verschillend autisme zich bij vrouwen uit. Handig als je je afvraagt of jouw ervaring wel klopt.

• Vrouwen met autisme. Dertien portretten in beeld en woordBronja Prazdny · 2015

  Dertien vrouwen tussen 19 en 45 jaar vertellen hun complete verhaal, elk met een portretfoto, in plaats van per onderwerp. Daardoor zie je hoe verschillend autisme eruit kan zien en wat deze vrouwen nodig hebben. Let op: het gaat om vrouwen met een gemiddelde tot hoge intelligentie.

• Niet ongevoelig. Vrouwen met autismeHenny Struik · 2011

  Zestig vrouwen van 20 tot 67 jaar komen in korte stukken aan het woord over de weg naar een diagnose, hulpverleners die er weinig van wisten en het dagelijks leven. Door die verscheidenheid is er bijna altijd iets bij dat je herkent. Het boek is van 2011, en sindsdien is er meer bekend over autisme bij vrouwen.

• Kunnen vrouwen ook autisme hebben?AanvullingRoos Hart · 2019

  Roos Hart kreeg op haar 33e de diagnose en vond bijna niets over vrouwen. Dus verzamelde ze zelf de verhalen van autistische vrouwen en fotografeerde ze. Met illustraties.

• Meer dan een etiket, leven met autisme en AD(H)DTrenske Riksten-Unsworth · 2014

  Het enige boek op deze lijst dat autisme en ADHD samen behandelt. De schrijfster beschrijft haar eigen leven en dat van zeven anderen (drie vrouwen en vier mannen), met aandacht voor camoufleren, compenseren en de grappige situaties. Meer over die combinatie lees je in AuDHD: autisme en ADHD tegelijk.

• Ik ben niet vreemd, ik heb autismeEllen van Gelder · 2014

  Van A tot Z in 26 hoofdstukken: Van Gelder schrijft aan de hand van trefwoorden over haar eigen ervaring en laat ook mensen van een forum kort aan het woord. Eenvoudig geschreven en makkelijk weg te lezen.

Eén vrouw vertelt haar eigen verhaal

Levensverhalen waarin je langere tijd met één persoon meeleest. Hier zie je goed hoe het in elkaar zit, en wat iemand opbouwt na een diagnose.

• Odd Girl Out: An Autistic Woman in a Neurotypical WorldAanvullingLaura James · 2017 · Engels

  Journalist Laura James kreeg in haar midden veertig de diagnose, na een carrière, twee huwelijken en vier kinderen. Ze volgt het jaar na haar diagnose en schrijft over waarom zo weinig vrouwen een diagnose krijgen, over eetproblemen, huwelijk en moederschap. Dit komt het dichtst bij vrouwen die laat ontdekken dat ze autisme hebben.

• Autism in Heels: The Untold Story of a Female Life on the SpectrumAanvullingJennifer Cook O'Toole · 2018 · Engels

  Een memoir over de strijd tussen een zorgvuldig opgebouwd personage en wie je werkelijk bent. De schrijfster kreeg op haar 35e de diagnose (destijds Asperger) en beschrijft hoe veel dingen toen op hun plek vielen. Luchtig geschreven, met veel aandacht voor camoufleren.

• Dramaqueen of gewoon autisme?Marije van Dongen · 2011

  Marije van Dongen vertelt over haar leven voor en na de diagnose, met een gezin, een burn-out en angstpsychoses. Ze schrijft over school, vriendschappen, relaties en werk, en over welke stappenplannen en hulp van anderen bij haar werken.

• Van een andere planeetDominique Dumortier · 2017

  Een autobiografisch verslag van binnenuit: hoe boodschappen doen, autorijden of koken verloopt als prikkels intens binnenkomen en je autisme voor anderen onzichtbaar is.

Romans en verhalen

Als je liever een verhaal leest dan een leerboek. In een roman lees je wat er in het hoofd van het personage gebeurt, en niet alleen wat ze doet.

• ZondagskindJudith Visser · 2018

  Een roman over Jasmijn, die in de jaren tachtig en negentig opgroeit met Asperger, in een tijd dat daar weinig over bekend was. Het verhaal is deels autobiografisch. Je leest wat er door haar heen gaat, iets wat je in films en series bijna nooit ziet.

• Desnoods de hele wereldEva Louise Bakker · 2019

  Anna Berg, autistisch, ziet op een dag dat er 30.000 euro op haar rekening is bijgeschreven en weet niet van wie. Een verhaal waarin je ziet hoe keuzes maken en prikkelverwerking in iemands hoofd werken.

Voor meiden en hun ouders

Heb je een dochter met autisme? Dan is dit boek de moeite waard. Ben je zelf ouder met autisme, lees dan ook opvoeden als je zelf autisme hebt.

• Lifehacks voor meiden met autismeRed. Els Blijd-Hoogewys, Marleen Bezemer en Audrey Mol · 2020

  Ruim veertig korte hoofdstukken voor meisjes van 8 tot 18 jaar over onder meer huiswerk, roddelen, keuzestress, overprikkeling, kleding, puberteit en verliefdheid. Er staan ook tips in voor vriendinnen, ouders en leerkrachten. Ook handig om samen met je dochter te lezen, bijvoorbeeld als je zelf ook autisme hebt.

Zo haal je meer uit je leeslijst

1. Kies op onderwerp, niet op titel

   Lifehacks lees je niet van voor naar achter. Zoek het hoofdstuk dat past bij waar je nu tegenaan loopt, zoals prikkels, werk of relaties, en begin daar.

2. Lees in kleine stukken

   Herkenning kan veel losmaken, zeker als je laat een diagnose hebt gekregen of er nog over twijfelt. Hoofdstuk, pauze, en pas daarna het volgende.

3. Markeer wat klopt en wat niet

   Niet elk verhaal is het jouwe, en dat hoort zo. Wat je herkent en wat niet, is bruikbare informatie voor een gesprek met je behandelaar of begeleider.

4. Kijk naar het jaar en de taal

   Oudere boeken schrijven weinig over camoufleren. Nieuwere boeken doen dat wel. Combineer één oud en één nieuw boek als je een breed beeld wilt.