Wat psychische hulp de patiënt in Nederland zelf kost, in cijfers

€ 385verplicht eigen risico, 2016 tot 2026

Het verplicht eigen risico staat sinds 2016 op 385 euro per jaar. Zonder het wetsvoorstel dat het bedrag voor 2026 bevroor, zou het volgens de indexatieregel in artikel 19 van de Zorgverzekeringswet naar verwachting 400 euro zijn geworden.

Bron: Memorie van toelichting, Kamerstuk 36679 nr. 3 (2024)

€ 150eerste verplicht eigen risico, 2008

Het verplicht eigen risico werd in 2008 ingevoerd op 150 euro per jaar, als vervanging van de no-claimregeling van 255 euro per jaar.

Bron: Vektis, Tijdlijn 20 jaar Zorgverzekeringswet

€ 885hoogst mogelijke eigen risico, 2026

Wie bovenop het verplichte bedrag het maximale vrijwillig eigen risico van 500 euro kiest, betaalt in het slechtste geval 885 euro zelf. De keuzebedragen zijn 100, 200, 300, 400 of 500 euro.

Bron: Rijksoverheid, Wanneer betaal ik een eigen risico voor mijn zorg? (2026)

87,9% kiest nul euroverzekerden van 18 jaar en ouder, 2026

Van de verzekerden van 18 jaar en ouder kiest 87,9 procent geen vrijwillig eigen risico en 9,2 procent het maximum van 500 euro. De tussenbedragen zijn klein: 1,0 procent kiest 100 euro, 1,2 procent 200 euro, 0,5 procent 300 euro en 0,1 procent 400 euro.

Bron: NZa, Kerncijfers zorgverzekeraars, vrijwillig eigen risico verzekerden 18 jaar en ouder (2026)

10 zorgvormenvrijgesteld van het eigen risico, 2026

Zorginstituut Nederland noemt tien zorgvormen waarvoor geen verplicht eigen risico geldt, waaronder huisartsenzorg en de huisartsenpost, ketenzorg, kraamzorg, verloskundige zorg en prenatale screening, wijkverpleging, het stoppen-met-rokenprogramma, de gecombineerde leefstijlinterventie, nacontrole en reiskosten bij orgaandonatie, zorg voor kinderen onder 18 jaar, en het verkennend gesprek bij de geneeskundige ggz.

Bron: Zorginstituut Nederland, Eigen risico (Zvw)

12,1%verzekerden van 18 jaar en ouder, 2026

Van de verzekerden neemt 12,1 procent bovenop het verplichte eigen risico een vrijwillig eigen risico, tegen 12,4 procent in 2025 en 13,3 procent in 2023. Van die groep kiest 76 procent het maximumbedrag.

Bron: Vektis, Zorgthermometer Verzekerden in beeld 2026, hoofdstuk 5

47%verzekerden, 2018

Minder dan de helft van de verzekerden wist in 2018 dat voor psychiatrische zorg het eigen risico geldt. Bij 30 procent was het antwoord dat zij het niet weten, het derde hoogste 'weet niet'-percentage van de twaalf getoetste zorgvormen, na kraamzorg en verloskundige zorg.

Bron: Nivel, Kennis van verzekerden over eigen betalingen binnen de Zorgverzekeringswet (2018), figuur 2.1

54% naar 60%gemiddeld over alle zorgvormen, 2009 tot 2018

Gemiddeld over alle zorgvormen steeg het aandeel verzekerden met een correct antwoord van 54 procent in 2009 naar 60 procent in 2018, met 58 procent in 2013 en 56 procent in 2015 als tussenmeting. Voor psychiatrische zorg, verloskundige zorg, kraamzorg en tandzorg voor kinderen nam de kennis juist af.

Bron: Nivel, Kennis van verzekerden over eigen betalingen binnen de Zorgverzekeringswet (2018)

geen eigen risicoverkennend gesprek ggz, vanaf 2025

Voor het verkennend gesprek in de ggz hoeft geen verplicht eigen risico te worden betaald. Zorginstituut Nederland dateert de vergoeding op 2025, de Rijksoverheid noemt het vrijstellen van het eigen risico als wijziging per 1 januari 2026.

Bron: Zorginstituut Nederland, Geneeskundige ggz (Zvw)

0 eurohuisarts en praktijkondersteuner ggz, 2026

Behandelt de huisarts of de praktijkondersteuner huisarts ggz de psychische klachten zelf, dan is dat huisartsenzorg en geldt er geen verplicht eigen risico. Vanaf het moment van doorverwijzing naar de geneeskundige ggz geldt het eigen risico wel.

Bron: Zorginstituut Nederland, Geneeskundige ggz (Zvw)

€ 192,50eigen risico bij een verjaardag in juni, 2026

Wie in de loop van het jaar 18 wordt, betaalt eigen risico vanaf de maand na de verjaardag en dus maar een deel van de 385 euro. Bij een verjaardag op 4 juni is dat maximaal 192,50 euro over de rest van het jaar.

Bron: Zorginstituut Nederland, Eigen risico (Zvw)

120 dagendoorlooptijd van de rekening

Stuurt de zorgaanbieder de factuur naar de zorgverzekeraar, dan kan het tot 120 dagen duren voordat de verzekerde de rekening voor het eigen risico krijgt. Wie het eigen risico vooraf of in termijnen betaalt, krijgt aan het einde van het jaar terug wat niet is opgemaakt.

Bron: Zorginstituut Nederland, Eigen risico (Zvw)

€ 200,99diagnostiek 60 minuten, 2026

Een diagnostiekconsult van 60 minuten bij een gezondheidszorgpsycholoog in de setting ambulant sectie II kent een maximumtarief van 200,99 euro, tegenover 177,89 euro voor een behandelconsult van dezelfde duur.

Bron: NZa, Tariefbeschikking TB/REG-26628-05, bijlage 1, prestaties CO0562 en CO0627

€ 34,06behandeling 5 minuten, 2026

Het kortste consult, 5 minuten behandeling, kent een maximumtarief van 34,06 euro. Een consult van 120 minuten komt uit op 380,96 euro, oftewel elf keer zoveel voor 24 keer de tijd.

Bron: NZa, Tariefbeschikking TB/REG-26628-05, bijlage 1, prestaties CO0107 en CO1017

10%max-max tarief, 2026

Boven het maximumtarief mag een zorgaanbieder tot 10 procent extra afspreken, het max-max tarief. Daarvoor is een schriftelijke overeenkomst met de zorgverzekeraar nodig. Naar beneden is de ondergrens 0 euro.

Bron: NZa, Tariefbeschikking TB/REG-26628-05

€ 195,68max-max tarief uur behandeling, 2026

Met die toeslag van 10 procent komt het hoogst toegestane bedrag voor een uur behandeling door een gezondheidszorgpsycholoog in de setting ambulant sectie II uit op 195,68 euro.

Bron: NZa, Tariefbeschikking TB/REG-26628-05, prestatie CO0627 plus de max-max-opslag van 10 procent

40 prestatiesvrije tarieven, 2026

Voor 40 van de 1.379 prestaties geldt geen maximumtarief maar een vrij tarief. Dat zijn de 38 facultatieve prestaties, de onderlinge dienstverlening en de consultatie door het sociaal domein.

Bron: NZa, Tariefbeschikking TB/REG-26628-05, bijlage 1

16 regio'sverkennend gesprek als facultatieve prestatie, 2026

Het verkennend gesprek, de ggz-zorg waarvoor juist geen eigen risico geldt, staat in de tariefbeschikking voor 2026 alleen als facultatieve prestatie met een vrij tarief, apart benoemd voor 16 regio's van 't Gooi tot IJssel-Vecht.

Bron: NZa, Tariefbeschikking TB/REG-26628-05, bijlage 1, prestaties OV9048 tot OV9063

€ 159,25toeslag inzet tolk 60 minuten, 2026

Voor de inzet van een tolk bij een consult van 60 minuten geldt een toeslag met een maximumtarief van 159,25 euro, bijna evenveel als het consult zelf. Een toeslag mag niet zelfstandig gedeclareerd worden.

Bron: NZa, Tariefbeschikking TB/REG-26628-05, bijlage 1, prestatie TC0005

€ 207,85toeslag psychodiagnostiek, 2026

De toeslag psychodiagnostiek kent een maximumtarief van 207,85 euro en komt bovenop een consult. De toeslag repetitieve transcraniële magnetische stimulatie staat op 55,36 euro.

Bron: NZa, Tariefbeschikking TB/REG-26628-05, bijlage 1, prestaties TC0016 en TC0014

1 januari 2012aanpassingsstoornissen uitgesloten

De behandeling van aanpassingsstoornissen is door de minister van VWS met ingang van 1 januari 2012 uitgesloten van de zorg in het kader van de Zorgverzekeringswet. In de tabel van het Zorginstituut staat bij deze hoofdgroep letterlijk: behandeling wettelijk uitgesloten. De uitsluiting staat in artikel 2.1, onderdeel h van de Regeling zorgverzekering.

Bron: Zorginstituut Nederland, Uitleg aanspraken geneeskundige GGZ op basis van DSM-5 classificatie (juli 2018), toelichting 7.4

4 soorten problemengeen geneeskundige ggz

Zorginstituut Nederland noemt vier soorten problemen waarvan de behandeling niet uit het basispakket wordt vergoed: problemen met werk, overspannenheid en burn-out, relatieproblemen, en problemen met het aanpassen aan een nieuwe situatie zoals bij echtscheiding, rouw en verlies van werk. Daarnaast vervalt de vergoeding bij een behandeling zonder verwijzing van de huisarts.

Bron: Zorginstituut Nederland, Geneeskundige ggz (Zvw)

voor eigen rekeningseksuele disfuncties zonder stoornis

Bij seksuele disfuncties die niet samenhangen met een somatische of psychische stoornis kan de huisarts wel doorverwijzen naar een andere zorgaanbieder, maar komen de kosten van die behandeling volgens het Zorginstituut voor eigen rekening van de cliënt.

Bron: Zorginstituut Nederland, Uitleg aanspraken geneeskundige GGZ op basis van DSM-5 classificatie (juli 2018), toelichting 13

4 gradatieseetbuistoornis, grens bij 4 episoden per week

De eetbuistoornis kent vier ernstgradaties: licht bij 1 tot 3 eetbui-episoden per week, matig bij 4 tot 7, ernstig bij 8 tot 13 en zeer ernstig bij 14 of meer. Alleen vanaf matig valt de behandeling onder de geneeskundige ggz.

Bron: Zorginstituut Nederland, Uitleg aanspraken geneeskundige GGZ op basis van DSM-5 classificatie (juli 2018), toelichting 10.1

22 hoofdgroepenDSM-5-indeling van het Zorginstituut, 2018

De tabel van Zorginstituut Nederland loopt 22 DSM-5-hoofdgroepen door en geeft per hoofdgroep of per stoornis aan of het om geneeskundige ggz gaat, om huisartsenzorg of somatisch specialistische zorg, om de Wet langdurige zorg, om de Jeugdwet of om onderwijs, of om geen verzekerde zorg.

Bron: Zorginstituut Nederland, Uitleg aanspraken geneeskundige GGZ op basis van DSM-5 classificatie (juli 2018)

1 januari 2017DSM-5 leidend voor het pakket

Sinds 1 januari 2017 worden de verzekerde aanspraken voor de geneeskundige ggz geduid op grond van de DSM-5. De pakketafbakening en de bekostiging gebruiken daarmee dezelfde classificatie.

Bron: Zorginstituut Nederland, Uitleg aanspraken geneeskundige GGZ op basis van DSM-5 classificatie (juli 2018)

18 jaargrens tussen Zvw en Jeugdwet

Geneeskundige ggz uit het basispakket geldt vanaf 18 jaar. Voor wie jonger is, worden behandelingen uit de Jeugdwet vergoed en geldt er geen eigen risico.

Bron: Zorginstituut Nederland, Geneeskundige ggz (Zvw)

4 en 10 wekentreeknormen voor zorgbemiddeling

Wie na een doorverwijzing langer dan 4 weken op een intake of langer dan 10 weken op de start van de behandeling moet wachten, kan zorgbemiddeling vragen. Lukt bemiddeling niet en is er wel plek bij een niet-gecontracteerde aanbieder, dan moet de zorgverzekeraar de hele zorg vergoeden.

Bron: Zorginstituut Nederland, Geneeskundige ggz (Zvw)

€ 21,80eigen bijdrage Wmo per maand, 2026

De meeste hulp of ondersteuning die de gemeente aanbiedt, valt in 2026 onder een vaste eigen bijdrage Wmo van 21,80 euro per maand. Dat bedrag hangt niet af van de hoeveelheid hulp en wordt niet hoger bij meerdere vormen tegelijk.

Bron: CAK, Betalen van de eigen bijdrage Wmo (2026)

€ 30,40 tot € 933,60lage eigen bijdrage Wlz thuis per maand, 2026

Voor een modulair pakket thuis of een persoonsgebonden budget loopt de lage eigen bijdrage Wlz in 2026 van minimaal 30,40 euro tot maximaal 933,60 euro per maand.

Bron: CAK, Wlz en beschermd wonen: wat verandert er in 2026? (20 oktober 2025)

€ 212,60 tot € 1.115,80lage eigen bijdrage in een instelling per maand, 2026

Wie korter dan vier maanden in een instelling woont, betaalt in 2026 een lage eigen bijdrage van minimaal 212,60 euro en maximaal 1.115,80 euro per maand.

Bron: CAK, Wlz en beschermd wonen: wat verandert er in 2026? (20 oktober 2025)

€ 0 tot € 3.061,80hoge eigen bijdrage per maand, 2026

Wie langer dan vier maanden in een instelling woont, betaalt een hoge eigen bijdrage van minimaal 0 euro en maximaal 3.061,80 euro per maand. Dat maximum is het hoogste wettelijke eigen bedrag in de Nederlandse zorg.

Bron: CAK, Wlz en beschermd wonen: wat verandert er in 2026? (20 oktober 2025)

€ 36.952 en € 73.904toetsbedragen vermogen, 2026

Vermogen boven 36.952 euro voor een alleenstaande of 73.904 euro met partner telt mee voor de eigen bijdrage. Het CAK telt 4 procent van het vermogen boven dat bedrag bij het inkomen op.

Bron: CAK, Wlz en beschermd wonen: wat verandert er in 2026? (20 oktober 2025)

2.652.700personen met meer dan één eigen betaling, november 2023

In november 2023 betaalden 2.652.700 mensen meer dan één soort verplicht eigen risico of eigen bijdrage voor zorg. In 2015 waren dat 1.822.200 mensen, een stijging van bijna 46 procent in acht jaar.

Bron: Staat van Volksgezondheid en Zorg, Stapeling eigen risico en eigen bijdrage, bron Monitor Langdurige Zorg

348.700personen met een eigen bijdrage Wlz, 2023

In 2023 betaalden 348.700 mensen een eigen bijdrage binnen de Wet langdurige zorg, gemiddeld 523,03 euro in de maand november. In 2015 waren dat 231.500 mensen met gemiddeld 650,84 euro.

Bron: CBS, MLZ-tabel 40094NED

530.800personen met een eigen bijdrage Wmo, 2023

In 2023 betaalden 530.800 mensen een eigen bijdrage Wmo, gemiddeld 21,87 euro in november. Vrouwen waren met 345.300 bijna twee keer zo vaak vertegenwoordigd als mannen met 185.500.

Bron: CBS, MLZ-tabel 40094NED

8%mensen die ggz-zorg nodig hadden, 2024

Van de mensen die in de twaalf maanden voor november 2024 zorg van een zorgverlener in de ggz nodig hadden, zag 8 procent af van een bezoek vanwege de kosten. Deze vraag is gesteld aan 196 respondenten.

Bron: Nivel, Ruim 1 op de 10 die fysiotherapie of mondzorg nodig heeft, mijdt dit door kosten (2025), figuur 1

13%, 12% en 11%fysiotherapeut, mondhygiënist en tandarts, 2024

Het afzien van zorg vanwege de kosten is het hoogst bij de fysiotherapeut met 13 procent, de mondhygiënist met 12 procent en de tandarts met 11 procent. Nivel noemt als verklaring dat die zorg, behalve voor specifieke aandoeningen, niet in de basisverzekering zit.

Bron: Nivel, Ruim 1 op de 10 die fysiotherapie of mondzorg nodig heeft, mijdt dit door kosten (2025)

27%mensen die schulden moeten maken, ggz, 2024

Van de mensen die schulden moeten maken of spaargeld moeten aanspreken en ggz-zorg nodig hadden, zag 27 procent af van een bezoek vanwege de kosten, tegenover 4 procent van de mensen die een beetje of veel geld overhouden.

Bron: Nivel, Ruim 1 op de 10 die fysiotherapie of mondzorg nodig heeft, mijdt dit door kosten (2025), bijlage A tabel 1

19% tegen 4%ervaren gezondheid matig of slecht tegenover goed, ggz, 2024

Van de mensen met een matige of slechte ervaren gezondheid zag 19 procent af van een bezoek aan een zorgverlener in de ggz vanwege de kosten, tegenover 4 procent van de mensen met een goede ervaren gezondheid.

Bron: Nivel, Ruim 1 op de 10 die fysiotherapie of mondzorg nodig heeft, mijdt dit door kosten (2025), bijlage A tabel 1

8%alle burgers, ten minste één vorm van zorg, 2024

Los daarvan meet Nivel jaarlijks dat 8 procent van alle burgers in 2024 afzag van ten minste één van drie vormen van zorg vanwege de kosten: een doktersbezoek, een onderzoek of behandeling, of medicijnen. In 2016 was dat 16 procent, in 2023 11 procent.

Bron: Nivel, In 2024 geeft acht procent van de burgers aan afgezien te hebben van een doktersbezoek, verdere behandeling of medicijnen vanwege de kosten (2025)

5%volwassenen met langdurige psychische problemen, 2025

Van de volwassenen met langdurige psychische problemen geeft 5 procent aan onvoldoende professionele zorg of ondersteuning te krijgen vanwege financiële drempels: geen vergoeding uit de zorgverzekering of een eigen bijdrage die zij niet kunnen betalen.

Bron: Staat van Volksgezondheid en Zorg, GGZ: onvoldoende ervaren professionele zorg vanwege financiële drempels, bron Panel Psychisch Gezien van het Trimbos-instituut

6,3% tegen 4,6%jonger dan 40 en 40 jaar en ouder, 2025

Binnen de groep met langdurige psychische problemen ervaren mensen jonger dan 40 jaar vaker financiële drempels dan mensen van 40 jaar en ouder: 6,3 tegenover 4,6 procent. Bij vrouwen is het 5,3 procent en bij mannen 4,6 procent.

Bron: Staat van Volksgezondheid en Zorg, GGZ: onvoldoende ervaren professionele zorg vanwege financiële drempels (2025)

3,6%volwassenen van 18 tot 75 jaar, 2019 tot 2022

In de derde Nederlandse studie naar psychische gezondheid rapporteerde 3,6 procent van de volwassen bevolking een onvervulde zorgbehoefte in de afgelopen twaalf maanden, oftewel 454.000 mensen. Vrouwen 4,3 procent, mannen 2,9 procent.

Bron: Trimbos-instituut, NEMESIS, Onvervulde zorgbehoefte (meting 2019 tot 2022)

10%volwassenen met een psychische aandoening, 2019 tot 2022

Van de volwassenen met een psychische aandoening gaf 10 procent een onvervulde zorgbehoefte aan: 17 procent bij een stemmingsstoornis, 9 procent bij een middelenstoornis, en 16 procent bij meerdere aandoeningen tegenover 5 procent bij precies één aandoening.

Bron: Trimbos-instituut, NEMESIS, Onvervulde zorgbehoefte (meting 2019 tot 2022)

1,8% naar 4,0%volwassenen van 18 tot 64 jaar, 2007 tot 2009 en 2019 tot 2022

De onvervulde zorgbehoefte nam toe van 1,8 procent in de tweede meting (2007 tot 2009) naar 4,0 procent in de derde meting (2019 tot 2022), met een odds ratio van 1,71 en een betrouwbaarheidsinterval van 1,29 tot 2,28.

Bron: Trimbos-instituut, NEMESIS, Onvervulde zorgbehoefte